No-shop-clausule

Definitie

De no-shop is wat een LOI in de praktijk betekenisvol maakt. Zonder no-shop kan een verkoper meerdere kopers parallel laten gaan tot de laatste minuut — perfect voor competitieve auctions, fataal voor bilaterale onderhandelingen waarbij de koper investeringen wil doen in due diligence. Met no-shop weet de koper: tussen LOI-ondertekening en exclusiviteits-einde zitten alle alternatieven op pauze, en kan hij €30-150k aan DD-kosten verantwoorden in de wetenschap dat hij niet via een laatste-minuut-bieding wordt overruled.

De clausule heeft typisch vijf componenten. Duur — 60 tot 90 dagen voor mid-market Benelux-deals, soms verlengbaar met 30 dagen mits wederzijds akkoord. Een no-shop langer dan 120 dagen wordt zelden geaccepteerd door verkopers; de markt-feedback verveelt of evolueert en de verkoper riskeert relevant koper-momentum te verliezen. Scope — wat de verkoper niet mag doen: actief biedingen uitlokken, informatie aan derden delen, onderhandelen, zelfs voorbereidende gesprekken. Sommige no-shops sluiten "passieve" gebeurtenissen uit (ongevraagde benaderingen) en laten "responding" toe; andere zijn absoluut.

Break fees zijn de afdwingingsmechaniek. Bij Benelux-KMO-deals is een break fee zeldzamer dan bij large-cap M&A — soms 1 à 3% van de transactiewaarde, soms forfaitaire bedragen rond €25-75k voor verzonken DD-kosten. Sommige LOI's hebben geen break fee maar enkel uitsluitende-exclusiviteit (verkoper kan geen tweede LOI tekenen, maar geen geldelijke sanctie bij overtreding). Belangrijke nuance: in België en Nederland wordt een "force the deal" — verplichting tot doorgang van transactie — bijna nooit afdwongen, ook al staat het in de LOI; rechters reduceren dat meestal tot een schadevergoeding.

De twee belangrijkste uitzonderingen die elke verkoper expliciet in de SPA wil zien: (1) "fiduciary out" — de board van de verkoper-vennootschap kan een ongevraagd superieur bod ontvangen en bespreken zonder dat dit een no-shop-overtreding is, mits het bod aantoonbaar hoger is. Dit is standaard in publieke-bedrijf M&A, minder in KMO-context maar steeds vaker gevraagd. (2) "Existing relationships" — gesprekken met bestaande adviseurs, banken of partners over financiering of dealstructuur zijn geen no-shop-overtreding. Zonder deze clausule kan een onschuldig bankiergesprek juridisch worden uitgelegd als shopping.

Uitgewerkt voorbeeld

Een Vlaamse software-firma onderhandelde een LOI met een Nederlandse strategische koper. No-shop: 75 dagen, break fee €60k. Op dag 58 ontving de CEO ongevraagd een email van een Brits PE-firma met een interesse-indicatie 25% boven het LOI-bedrag. Onder een strikte no-shop zou alleen lezen al een overtreding zijn. Maar de LOI bevatte een fiduciary-out die explicit "ongevraagde benaderingen die aantoonbaar superieur lijken" toestond — de board mocht het bod ontvangen, evalueren, en bij oprecht hogere waarde de exclusiviteit met de eerste koper opzeggen tegen een verhoogde break fee van €120k. Resultaat: nieuwe LOI met PE-firma op €25.5m i.p.v. originele €20m. Verschuiving van €5.5m, met €60k extra break-fee-kost. Les: onderhandel een fiduciary-out, ook als koper protesteert.

Wanneer dit telt

In elke serieuze LOI. Punten om over te onderhandelen vóór ondertekening: (1) duur die het DD-process dekt zonder overmatig de verkoper vast te zetten (60 à 75 dagen sweet spot), (2) een fiduciary-out voor onvoorziene superieure biedingen, (3) een break-fee die proportioneel is met DD-kosten van de koper — niet een straffactor die vrijwillig vertrek voor de verkoper economisch onhaalbaar maakt.

Veelgestelde vragen

Hoe lang is een typische no-shop voor Benelux-KMO's?

60 tot 90 dagen voor mid-market deals, soms verlengbaar met 30 dagen bij wederzijds akkoord. Korter dan 60 dagen geeft de koper onvoldoende DD-tijd; langer dan 120 dagen verliest verkoper momentum. 75 dagen is het zwaartepunt.

Wat is een "fiduciary out" en waarom onderhandel ik die mee?

Een fiduciary-out laat de board een ongevraagd superieur bod ontvangen en evalueren zonder no-shop-overtreding. Beschermt tegen de situatie waarin een aantoonbaar betere koper opduikt na LOI-ondertekening. Standaard bij publieke deals, steeds gangbaarder in mid-market.

Is een no-shop afdwingbaar in België en Nederland?

Ja, exclusiviteits-clausules in M&A-LOI's zijn principieel afdwingbaar onder contractvrijheid. Een rechter kan een no-shop-overtreding doen leiden tot schadevergoeding (verzonken DD-kosten van de koper) maar zelden tot "specific performance" (verplichte transactie). Praktisch: respecteer de no-shop of accepteer de financiële sanctie.

Wat is een redelijke break fee voor een Benelux-KMO-deal?

1 tot 3% van de transactiewaarde, of een forfaitair bedrag tussen €25k en €75k voor verzonken DD-kosten. Hoger dan 3% wordt zelden geaccepteerd door verkopers en kan in rechtbank als disproportioneel worden gematigd. Onder €5m EV zijn break fees soms volledig afwezig.